"Er is geen gevoel te vergelijken met het zien van groene, levende dingen en vruchten die beginnen te vormen." – Karim Kouddous
Een syntropische boerderij opzetten is als softwareontwikkeling, stelt Kareem vast terwijl hij ons het irrigatiesysteem laat zien. Je hebt complexe systemen die met elkaar interacteren, onderdelen van het systeem worden in sprints ontwikkeld, je moet testen en kijken hoe ze met andere onderdelen integreren, itereren, fouten maken, zorgvuldig nadenken over je inputs en outputs, rekening houden met alle gebruikers. Gebruikers zoals de mensen die rondom de 4 hectare grote boerderij in Mazunte, in de Mexicaanse provincie Oaxaca, wonen. Gebruikers zoals klanten, leveranciers, de boerenknechten, maar ook de kippen, wormen, mycelium en de waterbuffels die de week na ons vertrek zullen arriveren.
Bij softwareontwikkeling, maar ook bij elke startup, is een sterk team de sleutel tot succes. Het team moet altijd op de eerste plaats komen. Zonder samenwerking bereik je niets. We voelen ons gelukkig dat we de kans hebben gehad om een paar dagen deel uit te maken van het team. Kareem staat ons gezin van vier vriendelijk toe te vrijwilligerswerken op zijn land, waar we helpen met taken zoals koolstofmetingen, het voeren van de dieren en het vangen van ontsnapte kippen. We ontmoeten ook zijn teamleden, waaronder Martin, de algemeen directeur, en Yahmick, de boerderijmanager, evenals de praktische medewerkers die echte vakkennis inbrengen. Met enige theoretische kennis zijn we benieuwd te leren van hun praktijkervaring.
Maar Kareem Kouddous nam het initiatief. Hij werd geboren in Egypte en verhuisde op zijn 21e naar New York om als softwareontwikkelaar te werken. Met succes: hij was medeoprichter van een bedrijf dat aan Airbnb werd verkocht, werkte daar een aantal jaren, lanceerde het oorspronkelijke bedrijf opnieuw als non-profit en gebruikte de opbrengst om zijn boerderij in Mazunte te starten. Wat doet zijn bedrijf? Het helpt mensen met psychische problemen om onmiddellijk ondersteuning te krijgen. Het detecteert suïcidale neigingen en verbindt mensen met degenen die kunnen helpen. Het redt letterlijk levens.
En zijn boerderij ook, zo ervaren we. Het boerderijleven vergt veel arbeid, vooral als je een levend systeem opbouwt op grond die zo goed als dood is. Gezondheid verbindt alles wat we op de boerderij doen. We meten de temperatuur van rijpende compost, net zoals we de temperatuur namen van onze zoon Lovael (9) die vorige week koorts had. Elouan (5) gaat er met een klein kapmes op uit om sla te oogsten voor de kippen. We malen mais, voegen kool en vismeel toe en mengen het om het een dag te laten fermenteren en de kippen er de volgende dag mee te voeren. We eten hun eieren.
Met de kinderen ga ik in de middagwarmte grondmonsters nemen van de nog vrijwel kale bodem. De Mexicaanse hitte is moeilijk te verdragen, zelfs in februari. Geen wonder dat bodems uitdrogen en microbieel leven zo snel gaat dat bodemkoolstof grotendeels verdampt voordat het zich kan vormen. Er is veel syntropische landbouw nodig om humus op te bouwen. Want dat is de voornaamste praktijk van syntropische landbouw: snoeien en laten liggen. Snij de lagere takken af en laat het snoeisel gewoon op de grond liggen om de bodem te bedekken, micro-organismen te voeden en uiteindelijk als voedingsstoffen en koolstof in de bodem te sijpelen. De andere pijlers zijn samenwerken met soorten die elkaar helpen en werken met de natuurlijke successie van soorten in zich herstellende ecosystemen door de tijd heen.
Ernst Götsch is een inmiddels bekende Zwitserse boer die de syntropische praktijk in Brazilië ontwikkelde en gedegradeerde grond snel herstelde terwijl hij meer cacao en andere producten verbouwde dan zijn buren. Philip Barton ('PJ') werkte daadwerkelijk een aantal maanden met Götsch om het te leren en helpt nu Kareem zijn boerderij op te bouwen. PJ, vriendelijke intensieve Britse ogen, oprichter van Minds of Soil, gebruikt de Soil Food Web-methoden om de bodem echt te zien. PJ kijkt voornamelijk naar de schimmels. Of preciezer gezegd: naar de verhouding tussen schimmels en bacteriën. En hij kijkt er letterlijk naar. PJ heeft zijn microscoop meegebracht en telt de micro-organismen. Want daar gebeurt de magie.
Het herstel van het land begint met compost. Ronde balen op pallets staan onder een afdak en ze zijn beslist levend. De temperatuur van de balen wordt dagelijks gemeten met thermometers die er helemaal ingestoken worden. Vers gemaakt explodeert de activiteit van de micro-organismen en loopt de temperatuur op tot ongeveer 60 graden Celsius. Dit doodt de 'slechte' kiemen, maar laat de goede in leven. Als de temperatuur daalt, wordt de compost uitgespreid en – cruciaal – te rijpen gelaten. Tijdens het rijpen beginnen de schimmels te groeien. Nu begint de verhouding van schimmels tot bacteriën te verbeteren, van misschien 0,5 : 1 naar 10 : 1 of meer.
Waarom zijn schimmels zo belangrijk? Ze doen veel voor planten, voor het leven. Ze zijn letterlijk de interface tussen leven en dood en zetten dood plantenmateriaal om in voedsel voor nieuwe planten. Schimmels breken ook stenen en zand af in kleinere stukjes, waardoor deze mineralen beschikbaar komen voor nieuw leven. Schimmels verbinden zich met wortels om hun oppervlak en bereik enorm te vergroten. Zodra je dit hebt gezien, is het onmogelijk om het te 'ontzien'. Voor mij is het nu heel vreemd dat veel westerse boeren maar ook bodemwetenschappers een blinde vlek hebben voor mycelium. PJ zeker niet. In zijn werk met Ernst Götsch, de pionier van syntropische landbouw, ontdekte hij dat de methoden van Götsch het mycelium dramatisch verbeteren.
Compost is één ding: het brengt het leven terug in de bodem. Maar het voeden van het bodemleven is het tweede. En hoe voed je bodemleven? Met planten! Het begint met de bodem altijd bedekken en met snoeien. Veel snoeien. Als we aankomen heeft Kareem net een nieuwe heggenmaaimachine die perfect is om het Mombasagras te maaien, een grassoort verwant aan Miscanthus (olifantsgras). Het groeit snel, al op de arme grond. Het gras maaien en niet verwijderen bedekt de bodem en voegt koolstof toe. Het dode plantenmateriaal zit vol koolstof, als voedsel voor het bodemleven. De bodem is nu arm omdat hij gebruikt, of misbruikt, is voor de teelt van pinda's. Alleen maar pinda's. We brengen een goede dag door met het nemen van bodemmonsters en voor het grootste deel hebben we een hamer nodig om onze zelfgemaakte bodemboor 30 centimeter diep te slaan. De bodem is zo hard als steen en zeer arm aan koolstof. Behalve op twee plaatsen, waar veel water, compost, groenbemesters en verschillende plantensoorten zijn gebruikt.
Het toevoegen van bodemleven en koolstof herstelt gezonde bodems. Dit bodemleven, samen met planten die goed zijn in het vastleggen van stikstof, maakt landbouw mogelijk zonder kunstmest en zonder gif. En zonder jaarlijks ploegen. Het is een systeem van complexe systemen die samenwerken om voedsel en leven te creëren.
Voor ons begint het leven 's ochtends. Om zeven uur staat de zon nog net achter een heuvel en is het nog koel. We sluiten aan bij MJ, een langdurige vrijwilliger. MJ herstelt van een operatie en het boerderijleven heelt ook zijn lichaam. Zijn werk bestaat voornamelijk uit het voeren van de kippen. We pakken de zware emmers gefermenteerd voer voor de leghennen. Ze worden wild als we de omheining naderen. MJ leert ons het voedsel iets achter de kuikens te gooien, waarna we er snel in glippen. We gooien grote handenvol voer en de hennen worden zo enthousiast dat ze het voedsel niet eens de grond laten raken. Ze zijn er dol op. Ze eten enorm veel! Na het voeren helpen we het voer voor de volgende dag klaar te maken. MJ geeft Elouan (5) een klein kapmes en hij gaat er met een andere boerenknecht vandoor om terug te komen met emmers vol kippensla (en al zijn vingers). We mengen het groen met mais, vism