Een paar weken geleden (30 april – 3 mei) kwamen 140 mensen samen op het land van Bart van Beuzekom in het piepkleine Portugese dorpje Cidadelhe. Niet alleen om te dansen en te luisteren, maar vooral om te graven. In een paar ochtenden bouwden ze samen 69 Smilands: kleine landschapsingrepen die regenwater vasthouden en dauw verzamelen op grond die snel aan het verwoestijnen is (of was). De eerste editie van het Ten Lives Genesis Festival was een testrun, en wat Bart betreft overtrof die de verwachtingen ruimschoots.
Van syntropische landbouw naar regeneratief festival
Bart kocht het land in 2021 om een schaalbaar syntropisch landbouwmodel te testen. De lokale boeren konden er niet goed wijs uit worden: “het is gewoon een manier van boeren die lastig te bevatten is als je gewend bent aan conventionele landbouw.” Dus vond hij een ervaren syntropisch team, dat de uitdaging van een verwoestijnend Europees landschap wel zag zitten, en dat nu het hele jaar door het land bewerkt. Toen Louis De Jaeger hem benaderde op zoek naar land om een regeneratief festival te organiseren, viel alles op zijn plek. “Het kwam hierop neer: we hadden een team ter plekke en wilden een festival organiseren, maar een paar jaar later blijkt nu opeens Ten Lives Festival dezelfde visie te hebben als wij, en wil het land regenereren waar wij zelf pas over 10 tot 20 jaar aan hadden kunnen beginnen. Dus zijn we begonnen.”
Wat doen Smilands eigenlijk?
In een gebied met weinig regen en felle zon werken Smilands op twee manieren. Ze vertragen de regen die wél valt, zodat die de grond in trekt in plaats van wegstroomt of verdampt. En ze benutten het temperatuurverschil tussen ochtend en nacht: bij voldoende vocht vormt zich dauw op verticale oppervlakken zoals lang gras, struiken, cactussen. Op een strook van slechts drie meter lang en dertig centimeter breed ontstaat een piepklein oasis, waardoor planten met grotere bladeren een kans krijgen om te groeien naast de gebruikelijke lavendel, brem en tijm.
Eén Smiland uit een eerdere pilot laat nu al andere soorten zien dan je normaal in het landschap ziet. Nieuwe soorten grassen en kruidachtige planten – altijd de eerste soorten die op beschadigde grond verschijnen – beginnen op te duiken. De omstandigheden die de smiland creëert, hebben het land al een sprong voorwaarts laten maken in de natuurlijke successie van planten die ecologische functies vervullen… en dat na slechts een paar maanden. Op een ander testperceel vlakbij verdubbelden het organische stofgehalte, fosfor, kalium en calcium in de bodem binnen een jaar, op grond die normaal alleen maar armer zou worden. Bart: “Je ziet een bos terugkomen, en je voelt het leven erin. Dat is gewoon ongelooflijk.”
Foto’s door Ten Lives
Dansen, graven, herstellen
Het festival volgde het ritme van het klimaat. Van acht tot elf uur ‘s ochtends werd er gegraven. Daarna volgden de lezingen en workshops, over bio-based bouwen, over bewustzijn. En van zes uur ‘s avonds tot middernacht werd er gedanst. Compost-toiletten, douches op IBC-tanks gebouwd, tenten op de grond. “Eerlijk gezegd lijkt het een beetje op het beroemde Boom Festival.” Portugal’s vertegenwoordiger voor biodiversiteit bij de Europese Commissie kwam langs en stak zelf de handen uit de mouwen. Ook de burgemeester van het gebied gaf een lezing om te zeggen hoe blij ze was dat dit gebeurde, en dat mensen terugkeerden naar het land.
Wat het meest opviel, zegt Bart, was hoe goed het voelde om samen aan het land te werken: “We hadden de hele dag Smilands kunnen bouwen met een dj naast ons. Iedereen zou net zo blij zijn geweest. Al was wat schaduw wel fijn geweest zodra de dag begon op te warmen.”
Een gemeenschap terugbrengen
In het dorp zelf wonen nog maar een handjevol mensen: bijna allemaal boven de 75, met slechts vijf mensen daaronder. De jongere generaties vertrokken lang geleden: geen werk, geen leeftijdsgenoten. Dus aan het einde van het festival kondigde Bart aan dat ze een nieuw beheermodel testen. Iedereen die geïnteresseerd is, kan een maand komen vrijwilligen, daarna eventueel een stage doen, en uiteindelijk zijn of haar eigen plan schrijven voor een stuk land. De stichting behoudt de eigendom; je krijgt het gebruiksrecht voor de rest van je leven, zolang je het beheert volgens syntropische principes. Zeven mensen schreven zich ter plekke al in en dat kan jij ook doen!
En het vliegen?
Een terechte vraag, met bezoekers die vanuit heel Europa aankwamen vliegen. Barts antwoord: “Zo’n 5 procent van de opwarming van de aarde komt door CO2. Vijfennegentig procent komt door een verstoorde watercyclus. Als je die watercyclus daadwerkelijk herstelt, los je een groter probleem op.” Het opwarmende effect van het reizen en het verkoelende effect van het herstel van twee hectare landschap heffen elkaar, schat hij, min of meer op. Niet ideaal, hoe lokaler hoe beter. Maar het moet ergens beginnen.
Kom langs
Het Ten Lives-team mikt op een tweede editie in mei 2027, tien keer zo groot. Tot die tijd is er een vrijwilligersprogramma, zijn er onderwijs- en onderzoekstrajecten, en is er ruimte voor bezoekers. Wat Bart je vooral wil meegeven: “Kom langs.”
